Automatyzacja procesów poznawczych odgrywa ważną rolę w kontroli poznawczej. Stanowi ona uwolnienie się danego procesu poznawczego spod kontroli oraz, dzięki treningowi, sprzyja nabieraniu wprawy w danych czynnościach. W wyniku systematycznego i długiego treningu następuje pełna automatyzacja – czynności stają się szybkie, nie wymagają wysiłku, nie generują strat poznawczych oraz wykonywane są bez udziału świadomości. Automatyzacja umożliwia wykonywanie większej liczby operacji jednocześnie, podczas gdy system poznawczy może zająć się innymi zadaniami, np. Podejmowaniem decyzji czy twórczym myśleniem.

Kolejna funkcja kontroli poznawczej, hamowanie, stanowi proces kontrolny wspomagający selekcję informacji. Hamowanie powstrzymuje niepożądaną aktywność neuronalną oraz dopływające informacje nieistotne, aby nie zakłócały aktualnie przetwarzanych danych. Działa ono zarówno na świat zewnętrzny (bodźce zakłócające), jak i wewnętrzny (emocje niewłaściwe motywacje itp.).

Funkcje wykonawcze (zarządcze) – tą nazwą określa się homunculusa, który stanowi ,,zarządcę’’ w naszym umyśle, głównego sternika. Problem homunculusa nie został całkowicie rozwiązany. W świecie nauki prowadzone są dyskusje na temat jego istoty, w które angażują się takie dyscypliny jak teologia czy filozofia. Homunculusem będzie ten, który kieruje myśleniem, tworzy reprezentację świata, podejmuje decyzje, czyli steruje procesami poznawczymi. Czy będzie to ego, czy dusza, czy określona część mózgu, tak właśnie przyjęto się to nazywać.